Na een tandextractie: wat is normaal en wanneer belt u de wachtdienst?

Nasleep na een tandextractie: volledig protocol voor patiënten

Inleiding — wanneer is het normaal en wanneer niet?

Maria, 45 jaar en woonachtig in Hasselt, liet gistermiddag haar rechter onderkies trekken bij haar huistandarts. De ingreep verliep vlot, maar nu — twaalf uur later — proeft zij nog steeds wat bloed, voelt zij een doffe pijn in haar kaak en merkt zij dat haar wang lichtjes dikt. Maria vraagt zich af of dit normaal is, of dat zij de tandarts van wacht moet bellen. Haar onzekerheid is begrijpelijk: na een tandextractie weten veel patiënten niet goed welk verloop normaal is en welke klachten op een complicatie wijzen.

Dit protocol-artikel geeft u een duidelijk overzicht van het normale genezingsverloop na een extractie, concrete zelfhulpmaatregelen, alarmsignalen die een spoedcontact vereisen en antwoorden op de meest gestelde vragen. Het is geschreven als leidraad voor patiënten in België en vervangt uiteraard nooit het individuele advies van uw behandelend tandarts. Twijfelt u over uw situatie? Bel dan de tandarts van wacht via tandartsvanwacht.be.

De eerste 30 minuten: gaas bijten en bloedstolling

Direct na de extractie plaatst uw tandarts een steriel gaaskompres op de wonde. De druk die u uitoefent door stevig op het gaas te bijten, is essentieel voor de vorming van een bloedstolsel (coagulum) in de lege alveole — de holle ruimte waar de tandwortel zat.

Concrete stappen

1. Bijt stevig maar gelijkmatig op het gaasje gedurende minimaal 30 minuten. Open uw mond niet tussentijds om te controleren.
2. Verwijder het gaas na 30 minuten met gewassen handen. Lichte roze verkleuring van speeksel is normaal.
3. Is er nog actieve, helderrode bloeding? Leg dan een nieuw, licht bevochtigd gaaskompres aan en bijt opnieuw 30 minuten. Herhaal dit maximaal twee keer.
4. Slik uw speeksel gewoon door — het voortdurend uitspugen verstoort de stolselvorming.

Na deze periode is er doorgaans een stabiel bloedstolsel aanwezig. Dat stolsel is de biologische "pleister" die het kaakbot beschermt en het genezingsproces op gang brengt.

Eerste 24 uur: wat is normaal?

Het is belangrijk dat u weet welke klachten in de eerste dag volkomen normaal zijn, zodat u niet onnodig ongerust wordt.

• Licht roze of roodachtig speeksel. Het is normaal dat uw speeksel tot 24 uur na de ingreep een bloederige smaak of kleur heeft. Dit is geen actieve bloeding, maar het vermengen van kleine hoeveelheden bloed met speeksel.
• Doffe, zeurende pijn. Zodra de verdoving uitgewerkt is (na 2 tot 4 uur), voelt u pijn ter hoogte van de extractieplaats. Deze pijn is doorgaans goed beheersbaar met paracetamol en eventueel ibuprofen (zie het hoofdstuk pijnstilling).
• Zwelling van de wang. Met name bij extractie van kiezen in de onderkaak of bij chirurgische extracties (bv. verstandskiezen) kan de wang opzwellen.
• Beperkte mondopening. Door zwelling en spierstijfheid kunt u de mond minder wijd openen. Dit noemt men trismus en het verbetert geleidelijk.
• Lichte blauwe verkleuring (hematoom). Bij sommige patiënten verschijnt na 24 tot 48 uur een blauw-gele verkleuring op de wang of langs de kaaklijn. Dit is onschuldig en verdwijnt binnen 7 tot 10 dagen.

Alarmsignalen — wanneer de tandarts van wacht bellen?

Niet alle klachten na een extractie zijn onschuldig. Neem contact op met de tandarts van wacht wanneer u een of meer van de volgende signalen herkent.

Aanhoudende nabloeding

U heeft langer dan 30 minuten stevig op een gaaskompres gebeten — twee tot drie pogingen — zonder dat de bloeding vermindert. Er stroomt nog steeds helderrood bloed uit de wonde of u spuugt regelmatig mondjes bloed.

Toenemende zwelling na 48 tot 72 uur

Wanneer de zwelling in plaats van af te nemen juist toeneemt na twee tot drie dagen, kan er sprake zijn van een infectie of alveolitis (ontsteking van de tandkas). De huid kan rood en warm aanvoelen, en de pijn neemt toe.

Hevige kloppende pijn op dag 3 tot 5

Een typisch patroon waarbij de pijn aanvankelijk afneemt en dan rond dag drie tot vijf plotseling hevig terugkeert — vaak beschreven als kloppend, diep en uitstralend naar het oor — wijst sterk op een droge alveole (alveolitis sicca). Dit vereist behandeling door de tandarts.

Koorts boven 38 °C

Lichte temperatuursverhoging (tot 37,8 °C) kan voorkomen in de eerste 24 uur. Koorts boven 38 °C, zeker in combinatie met zwelling en malaise, wijst op een mogelijke infectie en vereist beoordeling.

Moeite met slikken of ademen

Wanneer de zwelling zich uitbreidt naar de mondbodem, keel of hals en u merkt dat slikken pijnlijk of moeilijk wordt, of dat u minder goed kunt ademen, betreft dit een potentieel levensbedreigende situatie.

Ettervormig of vies ruikend wondvocht

Geel-groenachtig vocht of pus vanuit de extractiewonde, al dan niet gepaard met een vieze smaak, wijst op een infectie en vereist behandeling.

Droge alveole (alveolitis sicca)

Wat is het?

Bij een droge alveole gaat het bloedstolsel in de tandkas voortijdig verloren of vormt het zich onvoldoende. Hierdoor ligt het onderliggende kaakbot bloot aan speeksel, voedsel en bacteriën, wat leidt tot een intense, diepe pijn. De aandoening komt het vaakst voor na extractie van verstandskiezen in de onderkaak.

Hoe herkent u het?

• De pijn begint typisch op dag 2 tot 5 na de extractie, na een aanvankelijke verbetering.
• De pijn is kloppend, hevig en straalt uit naar oor, slaap of oog aan dezelfde zijde.
• Gewone pijnstillers (paracetamol, ibuprofen) bieden onvoldoende verlichting.
• Soms is er een onaangename geur of smaak in de mond.
• Bij inspectie is een lege, grijswitte of donkere alveole zonder gezond stolsel zichtbaar.

Risicofactoren

• Roken — de belangrijkste vermijdbare risicofactor (drie- tot vijfvoudige risicohoging).
• Gebruik van orale anticonceptie (oestrogeen beïnvloedt de stolling).
• Voorgeschiedenis van droge alveole bij eerdere extracties.
• Moeilijke of chirurgische extractie (bv. verstandskiezen onderkaak).
• Onvoldoende mondhygiëne of bestaande infectie rond de tand.

Behandeling

De tandarts van wacht reinigt de alveole voorzichtig en brengt een alveolair verband aan — een gaasje gedrenkt in een kalmerend, antiseptisch middel (bv. op basis van eugenol). Dit verband wordt om de twee tot drie dagen gewisseld totdat de pijn afneemt en nieuw weefsel de wonde begint te sluiten. Bijkomend worden adequate pijnstillers voorgeschreven. In sommige gevallen schrijft de tandarts antibiotica voor (zie antibioticabeleid).

Nabloeding na een tandextractie: zelfhulp thuis

In de meeste gevallen kunt u een lichte nabloeding zelf beheersen.

1. Spuug het bloed niet uit. Uitspugen creëert onderdruk in de mond en verstoort het stolsel.
2. Maak een gaaskompres van steriel gaas of een schone, gewoven (niet-pluizende) zakdoek, gevouwen tot een dik pakje.
3. Bevochtig het licht met water, leg het op de extractieplaats en bijt er rustig maar stevig op gedurende 30 minuten.
4. Zit rechtop of lig met het hoofd verhoogd (extra kussen). Dit verlaagt de bloeddruk ter hoogte van het hoofd.
5. Vermijd inspanning, warm eten, warme dranken en alcohol — deze verhogen de doorbloeding.

Verbetert de bloeding niet na twee pogingen van telkens 30 minuten? Bel dan de tandarts van wacht. Hij of zij kan de wonde lokaal behandelen met hemostatische middelen of hechtingen plaatsen.

Pijnstilling na tand trekken: Dafalgan, Perdolan, Brufen en Nurofen

Een goed pijnstillingsschema is de hoeksteen van een comfortabel herstel. Hieronder vindt u het volledige doseringsschema voor volwassenen.

Basisschema

Combinatieschema voor betere pijncontrole

Paracetamol en ibuprofen mogen gecombineerd worden en werken samen krachtiger dan elk middel afzonderlijk. Een effectieve aanpak is het alternerend innemen:

• Uur 0: 1 g paracetamol (zodra de verdoving begint uit te werken)
• Uur 3: 400 mg ibuprofen (bij de maaltijd)
• Uur 6: 1 g paracetamol
• Uur 9: 400 mg ibuprofen
• Enzovoort, met respect voor de maximale dagdosering van elk middel.

Neem het eerste paracetamol al in vóórdat de verdoving volledig is uitgewerkt, zodat u de pijnpiek voor bent.

Wanneer onvoldoende?

Heeft u ondanks het bovenstaande schema na 48 uur nog hevige pijn, of neemt de pijn toe in plaats van af, neem dan contact op met uw tandarts of de tandarts van wacht. Sterkere pijnstillers (bv. tramadol) kunnen nodig zijn, of er is sprake van een complicatie zoals een droge alveole.

Antibioticabeleid na een extractie

Na een standaardextractie zijn antibiotica doorgaans niet nodig. Het lichaam kan de normale bacteriële belasting in de mond zelf aan, mits het stolsel intact blijft en de wonde goed geneest.

Wanneer schrijft de tandarts antibiotica voor?

De tandarts (van wacht) kan antibiotica voorschrijven bij:

• Een bewezen of sterk vermoede bacteriële infectie (abces, cellulitis, ettervormige zwelling).
• Een kaakontsteking (osteïtis) die zich uitbreidt.
• Patiënten met een verzwakt immuunsysteem (bv. chemotherapie, ongecontroleerde diabetes, orgaantransplantatie).
• Bepaalde hartklepaandoeningen waarvoor profylactische antibiotica noodzakelijk zijn (endocarditisprofylaxe).

Wat u NIET mag doen na een extractie

Daarnaast gelden de volgende verboden, vooral gedurende de eerste 24 tot 48 uur:

• Niet krachtig spoelen. Zeker de eerste 24 uur geen mondwater of krachtige spoelbewegingen. Vanaf dag twee mag u voorzichtig spoelen met lauw zout water (een halve theelepel keukenzout op een glas lauw water).
• Niet zuigen aan de wonde. Vermijd het gebruik van een rietje, want het zuigeffect kan het stolsel lostrekken.
• Niet peuteren of voelen. Raak de extractieplaats niet aan met uw tong, vingers of tandenstoker.
• Geen zware lichamelijke inspanning. Vermijd sporten, bukken en zwaar tillen gedurende ten minste 48 uur. Verhoogde bloeddruk bevordert nabloeding.
• Geen alcohol. Alcohol verwijdt de bloedvaten en verhoogt het bloedingsrisico. Vermijd alcoholische dranken gedurende minimaal 48 uur, en langer als u antibiotica neemt.
• Geen aspirine. Gebruik geen acet

  Veelgestelde vragen

  Hoelang is bloeden na een tandextractie normaal?

  Licht nabloeden in de eerste uren na de extractie is volkomen normaal. Bijt stevig op het gaasje dat uw tandarts heeft geplaatst en vervang het indien nodig. Wanneer de wonde na zes tot acht uur nog hevig bloedt of wanneer u regelmatig grote hoeveelheden bloed moet doorslikken, neemt u best contact op met de wachtdienst.
  Is pijn na een tandextractie normaal en wanneer moet ik mij zorgen maken?

  Een zeurend of kloppend gevoel in de eerste twee tot drie dagen is normaal en neemt geleidelijk af. Paracetamol of ibuprofen volstaat doorgaans om de pijn beheersbaar te houden. Neemt de pijn na drie dagen niet af maar wordt ze juist erger, of krijgt u een hevige, uitstralende pijn die niet reageert op pijnstillers, dan kan er sprake zijn van een droge kas (alveolitis). Bel in dat geval de tandarts van wacht.
  Wat is een droge kas en hoe herken ik die?

  Een droge kas ontstaat wanneer het bloedstolsel in de extractiewonde loslaat of zich niet goed vormt, waardoor het onderliggende bot blootligt. Typische klachten zijn hevige, kloppende pijn die drie tot vijf dagen na de extractie opkomt, een onaangename smaak in de mond en soms een zichtbaar lege tandkas. Een droge kas vereist behandeling door een tandarts, dus neem contact op met de wachtdienst als u deze symptomen herkent.
  Wanneer wijst zwelling of koorts op een infectie?

  Lichte zwelling van de wang gedurende de eerste twee dagen is een normale reactie van het lichaam. Neemt de zwelling na 48 uur echter toe, voelt het gebied warm en hard aan, of krijgt u koorts boven 38,5 graden Celsius, dan kan er sprake zijn van een infectie. In dat geval belt u zo snel mogelijk de tandarts van wacht voor een beoordeling en een eventuele behandeling met antibiotica.
  Mag ik eten en drinken na een tandextractie?

  Wacht met eten tot de verdoving volledig is uitgewerkt, zodat u niet op uw wang of lip bijt. Kies de eerste dagen voor zachte, lauwe voeding zoals soep, yoghurt of puree. Vermijd harde, kruimelige en erg hete voedingsmiddelen. Drink geen alcohol en gebruik geen rietje: het zuigeffect kan het bloedstolsel lostrekken. Rook bij voorkeur niet gedurende minstens 48 uur, aangezien roken de genezing sterk vertraagt.
  Hoe bereik ik de tandarts van wacht in Belgie buiten de kantooruren?

  Op tandartsvanwacht.be vindt u per regio de contactgegevens van de tandarts van wacht tijdens weekends en feestdagen. U kunt ook het landelijke nummer 0903 39 969 bellen voor een doorverwijzing. Bel bij levensbedreigende situaties, zoals ernstige bloedingen die niet stoppen of ademhalingsmoeilijkheden door zwelling, altijd eerst het noodnummer 112.

  Pijnstilling na een tandextractie: volledig schema

  Pijn na een tandextractie is normaal en bereikt zijn hoogtepunt na 4–8 uur. Met de juiste pijnstillers is het goed te beheersen.

  • Paracetamol (Dafalgan, Perdolan): Eerste keuze, veilig voor de meeste patiënten. Dosis volwassenen: 1000 mg om de 6 uur (max. 4× per dag = 4000 mg/24u). Neem de eerste dosis al vóór de verdoving uitwerkt — dat geeft betere pijncontrole.
  • Ibuprofen (Nurofen, Brufen) 400 mg: Voeg toe aan paracetamol als dit onvoldoende is. Dosis: 400 mg om de 8 uur (max. 3× per dag = 1200 mg/24u zonder voorschrift). Innemen met voedsel — nooit op lege maag. Contra-indicaties: maagzweer, nierziekte, hartfalen, bloedverdunners, zwangerschap ≥ 28 weken.
  • Combinatieschema (beste effect): Paracetamol 1000 mg om 8u + Ibuprofen 400 mg om 11u + Paracetamol 1000 mg om 14u + Ibuprofen 400 mg om 17u + Paracetamol 1000 mg om 20u.
  NOOIT aspirine (acetylsalicylzuur) na een extractie — dit remt bloedstolling en verhoogt nabloedingsrisico sterk. Gebruik paracetamol als alternatief.
  Gebruikt u warfarine, apixaban (Eliquis), rivaroxaban (Xarelto) of dabigatran? Uw tandarts heeft u vooraf specifieke instructies gegeven. Bij twijfel of nabloeding: bel de tandarts van wacht — nooit op eigen houtje de dosering aanpassen.

  Antibiotica na een tandextractie: wanneer nodig?

  Antibiotica zijn niet standaard nodig na een routine-tandextractie bij een gezonde patiënt. De Belgische richtlijnen adviseren terughoudend antibioticagebruik om resistentie te beperken. Specifieke indicaties waarbij uw tandarts antibiotica voorschrijft:

  • Actieve infectie of abces aanwezig op het moment van de extractie
  • Ernstig verzwakt immuunsysteem (chemotherapie, immunosuppressiva, ongecontroleerde diabetes, HIV)
  • Risicopatiënten voor bacteriële endocarditis (prothesekleppen, bepaalde hartafwijkingen)
  • Uitgebreide infectie met systemische tekens (koorts, kaakklem, cellulitis van het gelaat)

  Welke antibiotica bij tandheelkundige infecties?

  • Eerste keuze: Amoxicilline 500 mg — 3× per dag (elke 8 uur), gedurende 5 tot 7 dagen. Innemen met voedsel om maagklachten te vermijden.
  • Bij penicilline-allergie: Clindamycine 300 mg — 3× per dag (elke 8 uur), 5 tot 7 dagen. Hogere kans op diarree; bij ernstige diarree onmiddellijk arts raadplegen (Clostridioides difficile-risico).
  • Metronidazol (Flagyl) — soms gecombineerd met amoxicilline bij anaerobe infecties. Absoluut geen alcohol tijdens en 48 uur na de kuur.
  Stop de antibioticakuur NOOIT vroegtijdig, ook niet als u zich beter voelt. Incomplete kuren bevorderen bacteriële resistentie.
  Geen antibiotica voorgeschreven maar toch koorts (>38°C) of toenemende pijn/zwelling na dag 2? Bel de tandarts van wacht — dit wijst mogelijk op een doorbraakinfectie.

  Genezingstijdlijn na extractie

  Tijdstip	Wat is normaal	Wanneer contact opnemen
  0–4u	Bloeding, verdoofd gevoel, lichte zwelling	Bloeding stopt niet na 30 min bijten
  4–24u	Zwelling neemt toe, pijn, bloedige smaak	Koorts boven 38°C, bloeding herstart
  Dag 2–3	Zwelling maximaal, blauwe plek mogelijk	Zwelling neemt TOE in plaats van af
  Dag 3–5	Pijn vermindert geleidelijk	Hevige kloppende pijn = droge alveole
  Week 2	Slijmvlies groeit dicht	Aanhoudende pijn of zwelling
  Week 4–8	Bot begint te remodelleren	Persisterende klachten → eigen tandarts

  Eten en drinken na de extractie

  • Eerste 24u: zachte, lauwe of koude voeding (yoghurt, soep, ijs, aardappelpuree)
  • Géén alcohol de eerste 24–48u (vaatverwijdend, vertraagt genezing)
  • Géén rietje: de zuigbeweging kan het bloedstolsel losrukken → droge alveole
  • Vermijd harde, krokante voeding de eerste week aan de extractiezijde
  • Lauw water drinken is prima; warme dranken (koffie, thee) vermijden eerste dag

  Wanneer 112 — wanneer de tandarts van wacht?

  BEL 112 bij: moeilijk ademen of slikken door zwelling in de keel, hoge koorts + rillingen + verwardheid (sepsis), bloeding bij anticoagulantia-gebruik die niet stopt ondanks 30 minuten stevig bijten + koudcompres.
  Bel de tandarts van wacht (1733 doorschakelen naar tandarts) bij: hevige kloppende pijn vanaf dag 3–5 (droge alveole), nabloeding die na 30 min bijten niet stopt, zwelling die toeneemt na 48u, temperatuur boven 38°C.

  ---

  Veelgestelde vragen

  Mijn tandvlees bloedt nog na 2 uur — wat doe ik?

  Bijt stevig op een schoon gaasje gedurende 30 minuten zonder te controleren. Blijf rustig zitten of liggen met het hoofd omhoog. Leg eventueel een koud kompres op de wang. Als de bloeding na 2 uur stevig bijten niet afneemt, bel dan de tandarts van wacht. Neem GEEN aspirine — dit verdunt het bloed.
  Wat is een droge alveole (dry socket) en hoe herken ik het?

  Een droge alveole ontstaat wanneer het bloedstolsel in de extractieholte ontbreekt of losraakt, waarna het bot blootligt. Symptomen: hevige, kloppende pijn die begint op dag 3–5 na de extractie, uitstraalt naar het oor of slaap, en nauwelijks reageert op pijnstillers. Onaangename smaak of geur in de mond. Behandeling door tandarts is noodzakelijk (jodiumwiek of alvogyl-verbandjes). Roken verdrievoudigt het risico.
  Wanneer mag ik weer normaal eten?

  Zachte voeding de eerste 2–3 dagen. Vermijd de extractiezijde de eerste week. Na 7–10 dagen kunt u voor de meeste mensen weer normaal eten als de pijn en zwelling verdwenen zijn. Hardere voeding (noten, stevig brood) liefst na 2 weken.
  Mag ik roken na een tandextractie?

  Bij voorkeur absoluut niet de eerste 72 uur — bij voorkeur de hele eerste week niet. Roken verhoogt het risico op een droge alveole (alveolitis sicca) met een factor 3. Het zuigen aan een sigaret kan het bloedstolsel loswrikken. Als u toch rookt: doe dit na dag 3, met open mond, zonder te zuigen.
  Wanneer mag ik mijn mond spoelen met water of Listerine?

  De eerste 24u: NIET actief spoelen — het bloedstolsel is broos. Daarna: voorzichtig spoelen met lauw zout water (1/2 theelepel keukenzout in een glas water) na elke maaltijd. Chloorhexidine (Corsodyl, Eludril) kan uw tandarts voorschrijven als extra infectiepreventie. Krachtig gurgelen en rietjes vermijden de eerste week.
  Wanneer moet ik hechtingen laten verwijderen?

  Oplosbare hechtingen (catgut, vicryl) verdwijnen na 7–14 dagen vanzelf. Niet-oplosbare hechtingen worden verwijderd door uw tandarts of wondverzorger na 7–10 dagen. Maakt u een afspraak na uw extractie als uw tandarts dit niet al gepland heeft.