Pijnstillers bij de tandarts: welke, wanneer en hoe combineren?

Pijnstillers bij de tandarts: een complete gids voor patiënten

Medisch informatief artikel -- Laatst bijgewerkt: juni 2025

ICD-10-classificatie: K08.89 -- Overige gespecificeerde aandoeningen van tanden en ondersteunende structuren

Herkenbaar scenario

Het is zondagochtend, halfzeven. U wordt wakker met een kloppende pijn in uw onderkaak, rechts achteraan. De pijn straalt uit naar uw oor en slaap. U opent het medicijnkastje en twijfelt: Dafalgan of Brufen? Mag u beide nemen? Hoeveel? En wat als u straks naar de tandarts van wacht gaat -- mag u dan nog wel iets innemen, of werkt de verdoving dan minder goed?

Dit scenario speelt zich wekelijks af bij honderden Belgen. Tandpijn behoort tot de meest intense pijnvormen die een mens kan ervaren, en toch heerst er veel onduidelijkheid over welke pijnstillers u veilig kunt gebruiken, in welke dosering, en wanneer u beter professionele hulp zoekt.

Dit artikel biedt u een wetenschappelijk onderbouwde, praktische gids over pijnstillers in de tandheelkunde. We bespreken zowel de lokale verdoving die uw tandarts toedient, als de pijnstillers die u zelf thuis kunt innemen. Alle vermelde merknamen zijn gangbaar in Belgische apotheken. Uiteraard vervangt dit artikel nooit het persoonlijk advies van uw tandarts of huisarts.

1. Lokale verdoving bij de tandarts

Wanneer u voor een behandeling bij de tandarts plaatsneemt, zal in veel gevallen een lokale verdoving worden toegediend. Het doel is eenvoudig: de zenuwgeleiding in het behandelgebied tijdelijk blokkeren, zodat u geen pijn voelt tijdens de ingreep. In Belgie worden drie lokale verdovingsmiddelen het vaakst toegepast.

1.1 Articaine (meest gebruikt in Belgie)

Articaine 4% (met of zonder adrenaline, meestal in een concentratie van 1:100.000 of 1:200.000) is momenteel het meest voorgeschreven lokaal anestheticum in de Belgische tandheelkunde. Het heeft een snelle aanslag (doorgaans binnen 1 tot 3 minuten) en een uitstekende weefseldoordringbaarheid. Dit laatste is bijzonder relevant in de bovenkaak, waar articaine via infiltratie vaak zelfs door het bot heen kan diffunderen, waardoor een volledige blokverdoving niet altijd nodig is.

Articaine wordt in Belgie onder meer geleverd als Septanest en Ubistesine.

1.2 Lidocaine (de klassieker)

Lidocaine 2% (met adrenaline 1:80.000 of 1:100.000) is het oudste en meest bestudeerde lokale anestheticum in de tandheelkunde. Het geldt wereldwijd als de gouden standaard waartegen andere middelen worden afgemeten. De werkingsduur is iets korter dan die van articaine, maar het veiligheidsprofiel is zeer goed gedocumenteerd. In Belgie is het verkrijgbaar als onder meer Xylocaine Dental.

1.3 Mepivacaine (zonder adrenaline)

Mepivacaine 3% wordt specifiek ingezet bij patienten voor wie adrenaline (epinefrine) vermeden moet worden. Dit betreft onder andere:

• Patienten met ernstige hartritmestoornissen
• Patienten met ongecontroleerde hoge bloeddruk
• Patienten die bepaalde medicatie gebruiken (zoals niet-selectieve betablokkers)
• Patienten met een overgevoeligheid voor sulfieten (de bewaarmiddelen in adrenaline-bevattende carpules)

Omdat mepivacaine zonder vaatvernauwer wordt toegediend, is de werkingsduur korter en de bloedingscontrole minder uitgesproken. Uw tandarts zal dit middel doelbewust kiezen wanneer de medische situatie dat vereist.

Overzichtstabel: duur van lokale verdoving

De vermelde tijden zijn indicatief. Individuele variatie is aanzienlijk en hangt af van de mate van ontsteking, de anatomie en het metabolisme van de patient.

1.4 Wat als de verdoving onvoldoende werkt?

Het komt voor dat een lokale verdoving niet het gewenste effect bereikt. Dit is geen teken van "immuniteit" voor verdoving, maar heeft doorgaans een verklaarbare oorzaak:

• Actieve infectie of ontsteking: een abces verlaagt de pH van het weefsel, waardoor het anestheticum minder goed werkt. De tandarts kan in dat geval beslissen om eerst antibiotica voor te schrijven en de ingreep uit te stellen.
• Anatomische variatie: vooral in de onderkaak kan de positie van de nervus alveolaris inferior sterk varieren, waardoor een standaard blokanaesthesie de zenuw mist.
• Onvoldoende wachttijd: het anestheticum heeft tijd nodig om in te werken. Overhaaste behandeling kan leiden tot onvolledige verdoving.
• Angst en spanning: sterke angst verhoogt de pijnperceptie en kan het subjectieve gevoel van onvoldoende verdoving versterken.

Uw tandarts kan in dergelijke gevallen een bijkomende injectie geven, een andere techniek toepassen (bijvoorbeeld intraligamentaire of intraossale verdoving), of de behandeling uitstellen.

2. Paracetamol: de eerste keuze

Paracetamol is in Belgie -- en internationaal -- de eerste keuze als pijnstiller bij tandheelkundige pijn. Het heeft een gunstig veiligheidsprofiel, weinig interacties met andere geneesmiddelen en is vrij verkrijgbaar in de apotheek.

Dosering bij volwassenen

Belgische merknamen

• Dafalgan 500 mg -- filmomhulde tabletten, de meest voorgeschreven paracetamol in Belgie
• Dafalgan 1000 mg (Dafalgan Forte) -- voor volwassenen die een hogere enkeldosis nodig hebben
• Perdolan -- bruistabletten (500 mg), werken iets sneller door de snelle oplossing
• Dafalgan Odis 500 mg -- orodispergeerbare tabletten, handig wanneer slikken moeilijk is na een ingreep
• Paracetamol EG, Paracetamol Sandoz, Paracetamol Teva -- generische varianten, even werkzaam

Werkingsmechanisme in het kort

Paracetamol remt de prostaglandinesynthese op centraal niveau (in de hersenen), waardoor het pijndrempel verhogend werkt. Het heeft geen noemenswaardige ontstekingsremmende werking, wat het onderscheidt van NSAID's zoals ibuprofen.

Voordelen bij tandpijn

• Veilig bij de meeste patienten, inclusief zwangere vrouwen (alle trimesters) en patienten met maagproblemen
• Geen verhoogd bloedingsrisico -- veilig voor en na extracties
• Combineerbaar met ibuprofen voor versterkte pijnbestrijding

3. Ibuprofen: de ontstekingsremmer

Ibuprofen behoort tot de groep van de niet-steroide anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID's). Bij tandpijn die gepaard gaat met ontsteking -- denk aan een pijnlijke kies met zwelling of een nabloeding na extractie -- biedt ibuprofen vaak een meerwaarde ten opzichte van paracetamol alleen, precies omdat het de ontsteking zelf aanpakt.

Dosering bij volwassenen

Belgische merknamen

• Brufen 400 mg / Brufen 600 mg -- het meest voorgeschreven merk in Belgie (op voorschrift voor 600 mg)
• Nurofen 200 mg / Nurofen 400 mg -- vrij verkrijgbaar in de apotheek
• Ibufen -- alternatief merk, eveneens beschikbaar in de Belgische apotheek
• Ibuprofen EG, Ibuprofen Sandoz, Ibuprofen Teva -- generische varianten

Contra-indicaties: wanneer GEEN ibuprofen nemen

• Maagproblemen: actief maagulcus, gastritis, voorgeschiedenis van maagbloeding
• Nierproblemen: verminderde nierfunctie (eGFR < 30 ml/min) of risico op acuut nierfalen (uitdroging, oudere patienten)
• Hartfalen: NSAID's kunnen vochtretentie veroorzaken en hartfalen verergeren
• Bloedverdunners: combinatie met anticoagulantia (Marcoumar, Marevan, Xarelto, Eliquis, Pradaxa) of plaatjesremmers (Asaflow, Plavix) verhoogt het bloedingsrisico aanzienlijk
• Zwangerschap na 28 weken: NSAID's zijn formeel gecontra-indiceerd in het derde trimester wegens risico op vroegtijdige sluiting van de ductus arteriosus bij de foetus
• Allergie voor NSAID's of aspirine: kruisovergevoeligheid is mogelijk

4. Het combinatieschema: paracetamol en ibuprofen alterneren

Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat het alterneren van paracetamol en ibuprofen een betere pijndekking biedt dan elk middel afzonderlijk. Doordat beide middelen via een ander mechanisme werken, vullen ze elkaar aan. Bovendien vermijdt u door te alterneren dat u de maximale dosis van een van beide middelen te snel bereikt.

Uur-voor-uur schema (voorbeeld voor volwassene)

Alarmsignalen: wanneer de tandarts van wacht of 112 bellen?

Pijnstillers verlichten pijn maar behandelen de oorzaak niet. Als de pijn toeneemt of nieuwe symptomen opduiken, neem dit ernstig.

Volledig combinatieschema paracetamol en ibuprofen

Door paracetamol en ibuprofen te alterneren bereikt u stabielere pijnbestrijding dan met één middel alleen. Ze werken via verschillende mechanismen en zijn veilig te combineren bij gezonde volwassenen.

Maximale dagdosis: paracetamol 4 g/dag (max 4 × 1000 mg); ibuprofen 1200 mg/dag zonder recept (max 3 × 400 mg). Gebruik dit schema maximaal 3 tot 5 dagen zonder medisch toezicht. Raadpleeg uw tandarts of arts als de pijn na 48 uur niet verbetert.

Gerelateerde informatie

Heeft u meer vragen over tandzorg in België? Raadpleeg ook onze andere artikelen:

• Na een tandextractie: wat is normaal en wanneer de wachtdienst bellen?
• Mondinfectie of tandinfectie: verschil, gevaar en wanneer spoed?
• Pijn na een tandimplantaat: normaal of alarmsignaal?
• Vind de tandarts van wacht in uw gemeente